Thứ bẩy, ngày 30 tháng 08 năm 2014 Tìm kiếm
 Tìm kiếm nâng cao

TÀI LIỆU CƠ BẢN VỀ GIOÓC-ĐA-NI VÀ QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM


1. Khái quát:

-  Tên nước : Vương quốc Ha-si-mit Gioóc-đa-ni
- Thủ đô : Amman
- Vị trí địa lý : Gioóc-đa-ni nằm ở đông nam Địa Trung Hải, bắc giáp Syrie, đông bắc giáp I-rắc, đông nam giáp A-rập Xê-út, tây giáp Israel.
- Khí hậu : Mùa hè nóng và cát bụi, nhiệt độ ở vùng cao nguyên và thung lũng lên tới 49 độ C. Mùa đông lạnh, khô, nhiệt độ, xuống tới 7 độ C, nhiều nơi có tuyết. Mùa mưa từ tháng 2 đến tháng 4, lượng mưa từ 200 đến 600 mm.
 - Diện tích : 97,740 km2 (vùng bờ Tây 5.600 km2 bị Israel chiếm đóng từ 1967)
- Dân số : 6,198 triệu người (số liệu 2007)
- Quốc khánh: 25/5/1946
- Ngôn ngữ : Tiếng A-rập
- Tôn giáo : Đạo Hồi (chiếm 80% dân số), hơn 90% là người Hồi giáo Sunnitte, Shiitte chiếm thiểu số
- Vua : ABDELLAH II BIN HUSSEIN BIN TALAL.
           (Lên ngôi từ tháng 2/1999)
- Thủ tướng : NADER AL DAHABI (26/11/2007)
- Phó Thủ tướng kiêm BTNG: SALAH AL DIN AL BASHIR ( 26/ 11/2007).
- Tiền tệ : Jordanian dinar
- Đại bộ phận đất đai Gioóc-đa-ni là sa mạc hoặc nửa sa mạc, chiếm khoảng 80% diện tích, trong đó vùng Biển Chết rộng 755 km2. Vùng núi nằm ở phía Tây, vùng cao sa mạc chạy dài xuống phía đông và vùng thung lũng nằm giữa vùng núi cao, thấp hơn mực nước biển từ 200m-400m.

2. Lịch sử:
Gioóc-đa-ni hình thành cách đây khoảng 2000 năm. Trước tiên 1 số người từ bán đảo A-rập đến ở vùng thung lũng sông Jordan, lúc đầu sống du mục, sau định cư thành các bộ tộc, làng mạc, lan rộng xuống phía đông giáp Biển Chết. Đến thế kỷ thứ I sau công nguyên hình thành khu vực Gioóc-đa-ni (gốc là Jordan). Gioóc-đa-ni liên tiếp bị các đế quốc A-rập, Babilon, Assyrien, La Mã, Thổ... thống trị.

- Thế kỷ 7 Đạo Hồi được truyền bá ra khắp khu vực, Gioóc-đa-ni trở thành một bộ phận của đế chế A-rập Hồi giáo.

  - Thế kỷ thứ 10, 11 bị quân thập tự chinh chiếm đóng.
  - Thế kỷ thứ 12 Jordan trở thành một bộ phận chính của Ai Cập
  - Thế kỷ thứ 16 bị sát nhập vào đế quốc Ottoman.

Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ, Gioóc-đa-ni nằm trong vùng ảnh hưởng của Anh.
Người A-rập dần dần có nhận thức về tinh thần độc lập dân tộc và mong muốn giành lại đất đai. Họ đã nổi dậy dưới sự lãnh đạo của Al Sharif Hussein đòi tự do, độc lập. 6/1916, Al Sharif Hussein tuyên bố toàn bộ đất đai Hedjaz (A-rập Xê-út ngày nay) thuộc về người A-rập và ông trở thành vua của nước A-rập mới này.

Quân A-rập do Faysal (con trai thứ 3 của Al Sharif) lãnh đạo đã liên tiếp giành thắng lợi (chiếm được vịnh Aqaba vào 7/1917 và Damas vào 10/1918). Chẳng bao lâu quân Ottoman phải rút khỏi Syrie, Jordan và các quốc gia A-rập khác.

Với sự giúp đỡ của các sĩ quan Anh, Faysal đã thành lập một chính phủ tự trị ở Damas. Chiến tranh thế giới thứ nhất kêt thúc, Faysal đã xây dựng một nhà nước A-rập ở Syrie, bao gồm cả Jordan, Palestine và Liban kéo dài từ Alep (phía bắc) tới Aqaba (giáp Hồng Hải).

Tháng 4/1920 Anh, Pháp bí mật ký Hiệp định San Remo, chia cắt Syrie thành nhiều phần dưới ảnh hưởng của Anh, Pháp. Palestine bao gồm cả Jordan đặt dưới sự uỷ trị của Anh, còn Syrie, Liban giao cho Pháp. Faysal buộc phải rút khỏi Damas.

Năm 1922 Hội quốc liên quy định biên giới Palestine chỉ đến miền tây sông Jordan, phần phía đông sông Jordan (Transjordan) là một quốc gia riêng biệt.

Ngày 15/5/1923 Anh chính thức công nhận Transjordan là một quốc gia độc lập do Anh bảo trợ.

Sau đại chiến II, Anh buộc phải huỷ bỏ chế độ uỷ trị, công nhận Transjordan là một quốc gia độc lập có chủ quyền. 22/3/1946, hai nước ký Hiệp ước hữu nghị và đồng minh.

25/5/1946 Jordan được hoàn toàn độc lập, hoàng tử Abdallah Bin Hussein (con trai thứ 2 của Al Sharif Hussein) được suy tôn làm vua hợp pháp, đổi tên thành vương quốc Hashemite Jordan.

14/12/1955 Gioóc-đa-ni chính thức gia nhập LHQ.

Trong cuộc tranh A-rập - Israel năm 1948-1949, Jordan chiếm miền Tây sông Jordan của Palestine, nhưng lại bị Israel chiếm mất vào 1967.

3. Chế độ chính trị
Gioóc-đa-ni theo chế độ quân chủ lập hiến. Vua chỉ định Thủ tướng. Thủ tướng lựa chọn Hội đồng Bộ trưởng. Hội đồng Bộ trưởng chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Quốc hội bao gồm Thượng nghị viện (do vua chỉ định) và Hạ nghị viện do dân cử.

Trước đây các đảng phái chính trị đều bị cấm hoạt động (trừ Liên minh dân tộc A-rập do vua Hussein lập ra năm 1972).

Các tổ chức chính gồm có:
  -Đảng Xã hội phục hưng A-rập (Baath)
   -Đảng Cộng sản Jordan
  -Tổng liên đoàn các nghiệp đoàn Jordan.

Từ cuối những năm 80, đầu 90, do ảnh hưởng của xu thế chung trên thế giới và đòi hỏi cấp bách của tình hình trong nước, Jordan đã dần dần điều chỉnh chính sách, thực hiện dân chủ hoá và đa đảng, bãi bỏ lệnh thiết quân luật (ban hành từ 1967). Tháng 7/1992 xoá bỏ lệnh cấm các đảng phái chính trị hoạt động. 5 đảng mới được chính thức đăng ký hoạt động gồm Jordan National Alliance, Pledge Party, Islamic Action Party, Popular Union Party, Future Party.

12/1992 Quốc hội Jordan thông qua luật báo chí và phát hành, cho phép các đảng được tự do phát hành báo trong thời gian 40 năm đầu. Đây là những bước chuyển quan trọng, tiến tới tự do hoá về chính trị.

4. Kinh tế

Gioóc-đa-ni là một nước nhỏ, tài nguyên thiên nhiên không nhiều, đặc biệt không có dầu mỏ. Khoáng sản chính có phốt phát, xi măng, ngoài ra có quặng sắt, đồng, thạch cao, măng gan và muối khoáng ở vùng Biển Chết. Công nghiệp chủ yếu là các ngành khai thác. Jordan đứng thứ 3 trên thế giới về xuất khẩu phốt phát (sau Ma-rốc, Mỹ). Năm 1988, sản lượng khai thác phốt phát đạt gần 6,5 triệu tấn. Xuất khẩu phốt phát chiếm 35,2% tổng số xuất khẩu (1989). Từ 1990 do ảnh hưởng của chiến tranh vùng Vịnh, xuất khẩu phốt phát của Jordan bị giảm dần. Ngoài ra còn  có 1 số nhà máy xi măng, hoá chất khác và một nhà máy lọc dầu (dầu thô do A-rập Xê-út và I-rắc cung cấp.

GDP (PPP): 28,18 tỷ USD (2007),
GDP đầu người (PPP): 4700 USD
Thất nghiệp 13,5%
Sản phẩm công nghiệp chiếm 26% GDP.
Đất nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 25% tổng diện tích toàn quốc, sản phẩm nông nghiệp chiếm 8% GDP, gồm lúa mì, đại mạch, ô liu, đậu và rau quả các loại. Chăn nuôi có bò sữa, dê cừu, gia súc và cá.

Gioóc-đa-ni nhập khẩu lương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng.

Từ cuối thập kỷ 80, kinh tế Gioóc-đa-ni khủng hoảng nghiêm trọng. Chiến tranh I-ran - I-rắc kết thúc, các khoản tiền viện trợ cho không của các nước sản xuất dầu vùng Vịnh bị cắt giảm và số tiền của người Gioóc-đa-ni lao động ở nước ngoài chuyển về cũng bị giảm nhiều. 

5. Đối ngoại:
Gioóc-đa-ni là một nước KLK, quan hệ tốt, hài hoà với phần lớn các nước A-rập nhằm tranh thủ sự giúp đỡ về kinh tế.

Gioóc-đa-ni công nhận quyền tự quyết của nhân dân Palestine và nêu yêu cầu Israel phải rút khỏi các vùng bị chiếm đóng từ 1967. Jordan tán thành nghị quyết 242 và 338 của LHQ về vấn đề Trung Đông, hoan nghênh sáng kiến hoà bình Trung Đông do A-rập Seoud đưa ra năm 2002, ủng hộ lộ trình hoà bình.

Jordan ủng hộ hoà ước PLO-Israel đã ký hiệp ước hoà bình chấm dứt tình trạng chiến tranh kéo dài 46 năm, bình thường hoá quan hệ với Israel (cùng lập Sứ quán tại Thủ đô của nhau ngày 11/12/1994), mở cửa biên giới và đẩy mạnh hợp tác giữa hai nước.

6. Quan hệ với Việt Nam:
Trước kia Gioóc-đa-ni có quan hệ ngoại giao cấp đại sứ với nguỵ quyền Sài Gòn. Sau khi miền Nam Việt Nam được giải phóng, Chính phủ Gioóc-đa-ni công nhận Chính phủ cách mạng lầm thời CHMN Việt Nam.

- 9/8/1980 ta và Gioóc-đa-ni lập quan hệ ngoại giao. Hiện nay ĐSQ Việt Nam tại Riyadh/Ả rập Seoud kiêm nhiệm Gioóc-đa-ni và ĐSQ Gioóc-đa-ni tại Bắc Kinh/Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.

- 8/1982 Đặc phái viên Chủ tich HĐBT Võ Đông Giang thăm Gioóc-đa-ni

- 5/1994 Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh trên đường đi thăm một số nước A-rập dừng chân tại Amman, Bộ trưởng Kinh tế Gioóc-đa-ni đã ra đón và làm việc với đoàn tại sân bay, tỏ thái độ rất trọng thị và thân tình.

- 18/11/1994, hai bên đã ký Hiệp định về vận chuyển hàng không (có hiệu lực kể từ 30/7/1995).

- 4/1995, Đại sứ đầu tiên của Gioóc-đa-ni (thường trú tại Bắc Kinh) vào ta trình thư uỷ nhiệm.

- Tháng 3/1997, Phó Thủ tướng Phan Văn Khải thăm chính thức Gioóc-đa-ni; nhân dịp này hai nước đã ký Hiệp định thương mại.

Kim ngạch buôn bán hai chiều: 18,061 triệu USD (năm 2003), 16,8 triệu USD (năm 2005), 21,5 triệu USD (năm 2006) và 25,7 triệu USD (năm 2007).

(Tháng 5/2008)
 

 
Quay lại Đầu trang In trang Gửi mail

Bản quyền của Vụ Thông Tin Báo Chí - Bộ Ngoại Giao
© Copyright by Press and Information Department - Vietnam Ministry of Foreign Affairs
Email: Banbientap@mofa.gov.vn