Thứ bẩy, ngày 01 tháng 11 năm 2014 Tìm kiếm
 Tìm kiếm nâng cao

THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ I-RAN VÀ QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM


I/ Khái quát:

- Tên nước : Cộng hoà Hồi giáo I-ran
- Vị trí : I-ran nằm ở Tây Nam châu Á, có chung biên giới với Pakistan, Afghanistan, Turmenistan, Azerbaijan, Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq; Phía Nam giáp Vịnh Ba-tư.
- Diện tích : 1,648 triệu km2
- Dân số : 70,1 triệu ( năm 2005) , tỷ lệ tăng dân số 1,1%/năm.
- Khí hậu : Phía Bắc trung bình 100C, miền Trung 200C và miền Nam 300C. Mùa đông lạnh, ẩm; mùa hè nóng khô.
- Thủ đô : Tehran , dân số 11 triệu người
- Dân tộc : Người Ba-tư (51%), người Arập 3%, người Azerbaijan 24%, người Cuốc 9% và một vài thiểu số khác.
- Tôn giáo : Hồi giáo (chiếm 98% dân số, trong đó 95% thuộc dòng Si- ai) ngoài ra còn Thiên chúa giáo, Bái vật giáo...
- Ngôn ngữ : Tiếng Ba Tư là ngôn ngữ chính thức. Ngoài ra còn tiếng Thổ, Kurd, Arab.
- Lãnh tụ tinh thần : Giáo chủ Seyed Ali Khamenei (thay Giáo chủ Ayatollah Khomeini, nhậm chức từ 4/6/1989)
- Tổng thống : Mahmoud Ahmadinejad ( từ 3/8/2005 )
- Phó Tổng thống thứ nhất (ngang Thủ tướng): Tiến sĩ Paruiz Davody (từ 8/2005).
- Chủ tịch Quốc hội : Golamali Haddat Adel ( từ 6/2004)
- Ngoại trưởng : Manoucher Mottaki ( từ 8/97 )
- Quốc khánh : 11/2 (1979).
- Đơn vị tiền tệ : Rial ( giá chính thức: 1 USD = 7600 R)

II/ Lịch sử :
Người Iran (trước đây còn gọi là Ba Tư - Persian) thuộc nhóm Ấn - Âu, di cư từ Trung Á đến vùng đất này vào Thiên kỷ thứ II trước Công nguyên và bắt đầu một nền văn minh nông nghiệp từ rất sớm. Năm 549 (trước Công nguyên) họ lập nên Đế chế Ba Tư và khoảng 10 năm sau đã chinh phục Babylonia (538). Năm 333 (trước Công nguyên), Alexander Đại đế chiếm Ba Tư và người Ba Tư giành lại độc lập vào thế kỷ thứ I (trước Công nguyên).

Sau trận Qadisiya đánh bại vương triều Sassanids (năm 637), người Arập bắt đầu truyền bá Hồi giáo vào Ba Tư, và phát triển nghệ thuật, văn hoá phồn thịnh từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ XI khi độc lập chính trị được củng cố vững chắc tại Iran, trước khi đất nước này bị người Thổ Nhĩ Kỳ và Mông Cổ thay nhau cai trị và xâm lược tới năm 1502. Sau đó Iran lần lượt nằm dưới sự lãnh đạo của các vương triều Safavids và Qajars.

Trước chiến tranh thế giới I, cả Anh và Nga đều tranh giành ảnh hưởng mạnh mẽ ở Iran cho đến khi hai nước ký Hiệp định cùng tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập của nước này. Trong chiến tranh thế giới II, Iran đã trở thành một cầu nối quan trọng để phe Đồng Minh cung cấp viện trợ chiến lược cho Liên Xô chống phát xít Đức.

Năm 1951 một chính phủ tiến bộ được thành lập ở Iran do Mossadegh làm Thủ tướng. Năm 1953, Mỹ làm đảo chính lật đổ Mossadegh đưa Pahlavi trở lại cầm quyền, lập nên chính quyền thân Mỹ. Tháng 3/59, Iran và Mỹ ký Hiệp định phòng thủ chung.

Ngày 11/2/1979, phong trào Hồi giáo do Giáo chủ Ayatolah Khomeini lãnh đạo đã lật đổ chế độ quân chủ Pahlavi, thành lập chế độ Cộng hoà đầu tiên ở Iran và đổi tên nước thành nước Cộng hoà Hồi giáo Iran (1/4/1979).

Từ 1980-1988, Iran rơi vào cuộc chiến tranh với Iraq.

III/ Chính trị:
Theo Hiến pháp, Lãnh tụ tinh thần là người có quyền hành cao nhất (cách chức Tổng thống, tuyên bố chiến tranh và hoà bình, bổ nhiệm Bộ chỉ huy tối cao lực lượng vũ trang ...)

Iran lấy giáo lý đạo Hồi làm cơ sở cho mọi đường lối, chính sách. Trong thập niên 80, chính quyền Iran thi hành đường lối cứng rắn, nhằm củng cố Nhà nước Hồi giáo chính thống, mở rộng ảnh hưởng của cách mạng Hồi giáo ra khu vực.

Từ đầu thập kỷ 90 đến nay, Iran điều chỉnh chính sách, từng bước dân chủ hoá, cải cách theo hướng kinh tế thị trường, và mở rộng quan hệ đối ngoại.

IV/ Kinh tế :
Iran là nước có tiềm năng kinh tế lớn. Nguồn thu nhập chính là dầu lửa (quốc hữu hoá năm 1951). Trữ lượng dầu khoảng 95 tỉ thùng, sản lượng khai thác 3,8 triệu thùng/ngày.

Trữ lượng khí đốt của Iran khoảng 24.800 tỷ m3 (đứng thứ 2 thế giới). Các khoáng sản chính của Iran gồm có thiếc, than đá, sắt, đồng, uranium. Nông sản có lúa mì , gạo, bông, củ cải đường ... , trồng trọt và chăn nuôi khá phát triển.

Iran xuất khẩu dầu khí, thảm, hoa quả, da, giầy, hàng dệt, ô tô, sắt, thép và quặng kim loại (thảm Iran thuộc loại nổi tiếng bậc nhất trên thế giới), nhập khẩu nguyên liệu công nghiệp, thiết bị cơ bản, thực phẩm, và các hàng tiêu dùng khác.

Các bạn hàng chính: Nhật, Trung quốc, Tiều vương quốc A rập thống nhất, I-ta-li, Hàn quốc, Nam Phi, Đức, Pháp, Nga.

Cơ cấu kinh tế: Nông nghiệp 30%, công nghiệp 25%, dịch vụ 45%.

GDP năm 2005 : 561.6 tỉ USD,

Thu nhập bình quân đầu người theo sức mua: 8.300 USD/năm ( WB 2005)

Tăng trưởng kinh tế : 6,1 % (năm 2005)

Lạm phát : 16%, thất nghiệp 11,2% (2005), nợ nước ngoài 16,94 tỉ USD (2005)

V/ Đối ngoại:
- I ran coi trọng quan hệ với Trung quốc, Nga và phương Tây.
- Iran là thành viên của LHQ, Phong trào Không Liên kết, OIC, ECO, ESCAP, FAO, UNCTAD, UNESCO, OPEC, WTO và một số tổ chức quốc tế khác.

IV/ Quan hệ với Việt Nam:
Ta và Iran lập quan hệ ngoại giao ngày 4/8/1973.

Năm 1991, Iran mở Sứ quán tại Hà nội. Năm 1997, ta mở Sứ quán tại Teheran .

Quan hệ Iran - Việt Nam phát triển tốt đẹp. Hai bên đã trao đổi nhiều đoàn. Về phía ta, có các đoàn:  Bộ trưởng Ngoại giao thăm  Iran (5/93), Chủ tịch Lê Đức Anh  thăm Iran (5/1994),  Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh (7/1999), Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (6/2000), Chủ tịch nước Trần Đức Lương ( 10/2002), Thứ trưởng Quốc phòng Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu thăm Iran  (3/2004), Bộ trưởng Nông nghiệp Cao Đức Phát thăm và dự kỳ họp UBLCP lần V (12/2007)…. Về phía I ran, có các đoàn: Bộ trưởng Ngoại giao Iran (3/1995), Tổng thống Iran A.H. Rafsanjani (10/1995), Phó tổng thống thứ nhất Iran Hassan (6/1997), Chủ tịch Quốc hội Iran Akbar Nateq (12/1998), Bộ trưởng Thương mại thăm và dự kỳ họp UBLCP lần IV (01/2005), Thứ trưởng Quốc phòng I-ran (6/2005), Thứ trưởng Ngoại giao (12/2007), Bộ trưởng Nông nghiệp thăm Việt Nam (1/2008).

Hai bên đã ký "Thoả thuận chung về hợp tác kinh tế, văn hoá và khoa học kỹ thuật"(1993), Hiệp định về thương mại, lãnh sự và lập UBHH (1994), Hiệp định hợp tác văn hoá(1995), Hiệp định vận chuyển hàng không ( 2001), Hiệp định Vận tải biển thương mại (2002). Hai nước cũng đã ký kết thoả thuận tham khảo ý kiến và hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (6/2000). 

 Kim ngạch thương mại hai chiều giữa hai nước năm 2003 đạt gần 30 triệu USD, năm 2004 đạt 39 triệu USD, năm 2005 đạt 100 triệu USD, năm 2006 và 2007 đạt khoảng 80 triệu USD. (Tháng 5/2008)

 
Quay lại Đầu trang In trang Gửi mail

Bản quyền của Vụ Thông Tin Báo Chí - Bộ Ngoại Giao
© Copyright by Press and Information Department - Vietnam Ministry of Foreign Affairs
Email: Banbientap@mofa.gov.vn